Warmtepompen voor duurzaam comfort

Hoe lager de afgiftetemperatuur, hoe beter het rendement. Je warmtepomp aansluiten op vloerverwarming is dus in principe altijd beter dan op radiatoren. Maar als je je warmtepomp wil aansluiten op bestaande radiatoren, hangt de mogelijkheid af van een aantal factoren zoals de afgiftetemperatuur van de warmtepomp, de dimensionering van de radiatoren, de diameter van de leidingen en de isolatiegraad van je woning.

Warmtepompen die warmte recupereren uit de grond of bodemwater hebben doorgaans een hogere afgiftetemperatuur dan systemen op basis van lucht. Voor systemen met een lagere afgiftetemperatuur is het van belang dat uw woning voldoende geïsoleerd is.

Een warmtepomp maakt op een ingenieuze manier gebruik van de wetten van de thermodynamica. Heb je je ooit afgevraagd hoe het komt dat het voedsel in je diepvriezer afkoelt tot -18 °C terwijl het in je woning 20 °C of meer is?

Je warmtepomp werkt volgens hetzelfde principe, maar dan in omgekeerde richting. Door gebruik te maken van een koelvloeistof die op lage temperatuur verdampt en via compressie (samenpersen onder hoge druk) de temperatuur van die damp verder te verhogen, kan je woning verwarmd worden terwijl het buiten koud is.

Het rendement van een warmtepomp hangt in de eerste plaats af van de technische kwaliteiten ervan, en wordt uitgedrukt in SCOP of SPF.

Systemen die warmte recupereren uit bodem of water hebben meestal een hogere rendement dan systemen op basis van lucht. Daar tegenover staat dat systemen op basis van lucht financieel en bouwtechnisch meer voor de hand liggen. In elk geval moet je ervoor zorgen dat je verwarmingsinstallatie geschikt is voor aansluiting op een warmtepomp en je woning voldoende geïsoleerd is.

De compressor van een warmtepomp werkt op elektriciteit. Indien je die elektriciteit zelf produceert met zonnepanelen kan je een C02-vrije installatie realiseren.

Mits installatie van een aangepast buffervat kan je de warmtepomp ook combineren met thermische zonnecollectoren (zonneboiler), om zo je woning en sanitair water te verwarmen. Op die manier maak je optimaal gebruik van hernieuwbare energie.

De meeste installaties zijn geschikt om zowel ruimtes te verwarmen als om er sanitair water mee te produceren.

Je kan echter ook een waterpompboiler installeren enkel voor sanitair water. Deze maakt gebruik van de restwarmte in onverwarmde ruimtes of de afgevoerde warme lucht van het mechanische ventilatiesysteem.

SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) is een coëfficiënt die de prestaties van je warmtepomp uitdrukt. Het is de verhouding tussen de door de warmtepomp geproduceerde energie en het elektriciteitsverbruik van de compressor van de warmtepomp. Een warmtepomp die een SCOP 4 heeft, produceert dus 4 kWh warmte bij een verbruik van 1 kWh elektriciteit.

De SCOP-waarde verschilt naargelang de omstandigheden buiten en de afgiftetemperatuur. Naarmate de temperatuur van de buitenlucht of de bodem lager is, zal ook de SCOP lager zijn. De SCOP die wordt opgegeven door de fabrikant is de SCOP die wordt gemeten bij een vaste buitentemperatuur (bv. 2 °C) of bodemtemperatuur (bv. 0 °C) en een vaste afgiftetemperatuur (bv. 35 °C).

SPF (Seasonal Performance Factor) is de seizoensgebonden prestatiecoëfficiënt van een warmtepomp. Het is de werkelijke prestatiefactor. En wordt bepaald via metingen op de installatie.

De enige methode om verschillende types warmtepompen met elkaar te vergelijken is de SCOP. De SPF is eigenlijk het gemiddelde van de SCOP-waarden bij verschillende buiten- of bodemtemperaturen doorheen de verschillende seizoenen.

Een nieuwbouwwoning waarvoor een vergunning wordt aangevraagd na 1 januari 2020 mag een E-peil van hoogstens 30 hebben (om aan de BEN-norm te voldoen). Een goed geïnstalleerde warmtepomp zal het E-peil van je woning aanzienlijk doen dalen en bijdragen tot het gebruik van hernieuwbare energie. Om aan de voorwaarden inzake hernieuwbare energie te voldoen, moet de warmtepomp 100% van de bruto-warmtebehoefte dekken. De warmtepomp mag ook gecombineerd worden met andere hernieuwbare-energie-installaties indien ze samen minstens 15 kWh per m² bruikbare vloeroppervlakte van een woning opleveren.

Wanneer je kiest voor een hybride warmtepomp, kies je voor een dubbele installatie: die van een warmtepomp en van een gasketel.

Hybride warmtepompen vergen dus extra installatie-eisen en een extra investering in vergelijking met een standaard warmtepomp. Zo is er een aardgasaansluiting nodig (en die is niet meer gesubsidieerd), een extra gasmeter en een schouw voor rookgasafvoer.

Deze extra’s vallen weg wanneer je kiest voor een standaard warmtepompen, terwijl zeker een nieuwbouwwoning makkelijk met het oog op een standaard warmtepompoplossing ontworpen kan worden. Zo kies je er bewust voor om geen fossiele energiedragers in huis te halen en maak je de meest toekomstgerichte keuze.

Een hybride installatie wordt vooral toegepast bij bestaande woningen, die niet voldoende geïsoleerd zijn, waardoor in koudere periodes een warmtepomp alleen niet voldoende vermogen zou hebben om het hele gebouw te verwarmen.

Bij een nieuwbouw is de isolatiegraad dermate hoog dat een warmtepomp alleen het hele jaar door makkelijk de hele woning kan verwarmen, ook in de koudere periodes.

Hoe lager de afgiftetemperatuur, hoe beter het rendement Je warmtepomp aansluiten op vloerverwarming is dus in principe altijd beter dan op radiatoren. Maar als je je warmtepomp wil aansluiten op bestaande radiatoren, hangt de mogelijkheid af van een aantal factoren zoals de afgiftetemperatuur van de warmtepomp, de dimensionering van de radiatoren, de diameter van de leidingen en de isolatiegraad van je woning.

Warmtepompen die warmte recupereren uit de grond of bodemwater hebben doorgaans een hogere afgiftetemperatuur dan systemen op basis van lucht. Voor systemen met een lagere afgiftetemperatuur is het van belang dat uw woning voldoende geïsoleerd is. Vraag daarover raad aan een specialist.

Bij twijfel kan je een eenvoudige test doen, indien je de maximale afgiftetemperatuur van de beoogde warmtepomp kent. Laat op een koude dag de verwarming in je woning afkoelen, verlaag de temperatuur van je ketel tot de afgiftetemperatuur van de gewenste warmtepomp, zet de verwarming weer aan en draai de radiatoren open. Wordt je woning voldoende warm, dan is de warmtepomp geschikt voor uw radiatoren. Indien niet, moet je overwegen om je huis extra te isoleren en/of andere radiatoren of convectoren te installeren of – bij een uitgebreide renovatie – te kiezen voor vloerverwarming.

Ook de opstelling van de radiatoren is van belang. Deze dienen op een collector gemonteerd te zijn en niet serieel zijn opgesteld.

Een warmtepomp maakt op een ingenieuze manier gebruik van de wetten van de thermodynamica. Heb je je ooit afgevraagd hoe het komt dat het voedsel in je diepvriezer afkoelt tot -18 °C terwijl het in je woning 20 °C of meer is?

Je warmtepomp werkt volgens hetzelfde principe, maar dan in omgekeerde richting. Door gebruik te maken van een koelvloeistof die op lage temperatuur verdampt en via compressie (samenpersen onder hoge druk) de temperatuur van die damp verder te verhogen, kan je woning verwarmd worden terwijl het buiten koud is.

Het rendement van een warmtepomp hangt in de eerste plaats af van de technische kwaliteiten ervan, en wordt uitgedrukt in SCOP of SPF.

Systemen die warmte recupereren uit bodem of water hebben meestal een hogere rendement dan systemen op basis van lucht. Daar tegenover staat dat systemen op basis van lucht financieel en bouwtechnisch meer voor de hand liggen. In elk geval moet je ervoor zorgen dat je verwarmingsinstallatie geschikt is voor aansluiting op een warmtepomp en je woning voldoende geïsoleerd is.

Om het rendement van uw warmtepomp optimaal te houden is, is een regelmatige controle wenselijk. Je kan hiervoor een onderhoudscontract afsluiten met je installateur.

Een warmtepomp is weliswaar onderhoudsvriendelijker dan verwarmingssystemen op gas of stookolie omdat er geen verbranding aan te pas komt en dus minder onderhevig is aan onderhoud. Niettemin is het raadzaam om ook je warmtepomp om de twee jaar te laten controleren.

Bij lage-energiewoningen, BEN- en passiefwoningen is dat meestal niet nodig. In renovatieprojecten doorgaans wel. Alles hangt af van de energieprestaties van je woning, de verwarmingsbehoefte van je woning en de isolatiegraad.

In elk geval moet de warmtepomp juist gedimensioneerd worden om eventuele bijverwarming op gas of stookolie zo weinig mogelijk nodig te hebben. Dat gebeurt het best in samenspraak met je architect of installateur.

Een warmtepomp kan gecombineerd worden met een bestaande verwarmingsinstallatie, maar er zijn ook hybride toestellen op de markt die beide combineren.

De compressor van een warmtepomp werkt op elektriciteit. Indien je die elektriciteit zelf produceert met zonnepanelen kan je een C02-vrije installatie realiseren.

Mits installatie van een aangepast buffervat kan je de warmtepomp ook combineren met thermische zonnecollectoren (zonneboiler), om zo je woning en sanitair water te verwarmen. Op die manier maak je optimaal gebruik van hernieuwbare energie.

De meeste installaties zijn geschikt om zowel ruimtes te verwarmen als om er sanitair water mee te produceren.

Je kan echter ook een waterpompboiler installeren enkel voor sanitair water. Deze maakt gebruik van de restwarmte in onverwarmde ruimtes of de afgevoerde warme lucht van het mechanische ventilatiesysteem.

Voor de boring voor een warmtepompinstallatie heb je geen aparte bouwvergunning nodig, maar in sommige gevallen wel een milieuvergunning.

Voor bodemwater- en waterwater-warmtepompen zijn er in de Vlaamse milieuwetgeving (Vlarem) enkele bepalingen omtrent verticale (geothermische boringen). De oude regel die in sommige brochures van de overheid nog staat vermeld, namelijk dat je een vergunning nodig hebt vanaf 50 meter diepte, geldt niet meer. Het dieptecriterium hangt nu af van waar je woning gelegen is. De overheid heeft hiervoor een databank opgesteld zodat je die gegevens zelf kan opzoeken. Het lijkt echter aangewezen om ook contact op te nemen met de stedenbouwkundige of vergunningsdienst van je gemeente. In een aantal zones (beschermingszones) zijn de criteria strenger dan in andere. De dieptecriteria worden nu bepaald op basis van de bodemkenmerken en de grondwaterhuishouding. De database vind je op https://www.dov.vlaanderen.be/rubriek55/ . Je tikt er het adres in van waar de boringen moeten worden uitgevoerd en je krijgt het dieptecriterium te zien. Onder dat dieptecriterium is meestal wel een meldingsplicht van de boring. Ook die gegevens krijg je te zien.

Voor lucht-waterwarmtepompen moet je ook bepaalde regels in acht houden zodat de buren geen hinder ondervinden van het mogelijk lawaai.

Mensen ergeren zich meer en meer aan lawaai. Lawaai van het verkeer, van vliegtuigen, van de buren, van spelende kinderen, van bouwwerven en installaties… Het is dan ook normaal dat sommigen zich zorgen maken over het geluid dat buitenunits van warmtepompen kunnen maken.

In de eerste plaats is het belangrijk om weten dat de meeste grond-water- en water-waterwarmtepompen helemaal geen buitenunit hebben en dus buiten geen geluid veroorzaken.

Lucht-lucht- en lucht-waterwarmtepompen hebben wel een buitenunit, maar mits inachtneming van de hieronder opgesomde voorzorgsmaatregelen zullen die echt niet voor overlast zorgen. Niet voor de eigenaar, die volop van de vele voordelen van zijn warmtepomp kan genieten, en niet voor de buren.

• Plaats de buitenunit niet op de perceelsgrens met de buur, maar hou de grootst mogelijke afstand. Elke verdubbeling van afstand tussen de buitenunit en de grens van de buur zorgt voor een gevoelsmatige halvering van het geluid.

• Als de fabrikant een geluidsdruk opgeeft, dan doet hij dit op een welbepaalde afstand. Als je deze afstand verdubbelt, dan zal de geluidsdruk verminderen met 3 dB(A).

• Plaats de buitenunit indien mogelijk op een plaats waar de buren die niet kunnen zien, geluid is soms ook een beetje subjectief.

• Kies voor de buitenunit met het laagst mogelijke geluidsniveau. Er zijn ook units die een speciale functie hebben om het geluid ’s nachts te reduceren.

• Geluid verplaatst zich als een bol rond de buitenunit. Let dus op voor reflectie tegen andere vlakken (gebouwen, muren…). Als de unit vrij staat, kan er geen weerkaatsing zijn.

• Gebruik de voorgeschreven ophanging/ondersteuning om resonantie te vermijden.

• Er bestaan geluidswerende omkastingen die het geluid van het buitentoestel dempen.

• Sommige gemeentes hanteren eigen regels voor de plaatsing van een warmtepomp of airco. Contacteer op voorhand de bevoegde diensten en vraag inlichtingen.

Zowel het Vlaamse, Waalse als Brussels Hoofdstedelijk geven premies voor de installatie van een warmtepomp